Ngā hua o te Hangarau Matihiko: Leoni Turi

I te tau 2019 i tīmata te hīkoi a Leoni Turi nō te Te Kura Kaupapa Māori o Ngāti Kahungunu ki Heretaunga i te ara o Kia Takatū ā-Matihiko. Ka piki te māia a Leoni i a ia e ako tonu ana ki ngā ara Hangarau Matihiko mā ōna ākonga.

Tēnā, mātakina te ataata mō Leonie me tāna mahi whakaako i te Hangarau Matihiko i tōna akomanga.

Ko Leoni Turi tōku ingoa. Nō konei au. Ko Ōmāhu, ko Te Rūnanga, ko Te Hauke ōku marae. Nō Ngāti Kahungunu.

He maha aku tūhuratanga [i] tēnei tau. Te mea nui, i whakamahia ngā iPapa, he taputapu hou tērā ki a au. I whakamahia ngā taupānga, pērā i te stop motion, te Scratch…

Mā te pātai ka whai māramatanga.

E rua ngā hōtaka. Tētahi hōtaka mō ngā kaiako. Me pēhea mātou te nohotahi, ki te whakamahi i ēnei taonga. Te hōtaka tuarua, he hōtaka whakamahi taonga i te taha o ngā tamariki.

I ako ngātahi ngā kaiako me ngā tamariki i ēnei taonga.

Kāore e taea te mahi i ia rangi, engari, ka taea ētahi wā o te wiki. Ā, he pai, mehemea ka tono au ki ētahi ka ako ki ērā tamariki kia noho hei tuakana i roto i te akomanga.

Kei reira ētahi kaiako e aukati tērā akoranga hou. Kāore rātou i te hiahia kia tūwhera tō rātou ngākau ki te akoranga hou, ki ngā iPapa. Kia whakapono ki ngā pūkenga o ngā tamariki, ka taea e rātou te mahi.

Nā tērā i ngoikore haere tērā akoranga i roto i te akomanga i te taha o ā rātou tamariki. I ētahi wā, ka whai wāhi tērā momo akoranga i te taha o āku tamariki, ka pōhiri ki ērā tamariki kia haere mai. I ētahi wā i pōhiri ki ngā kaiako, kia haere āku tamariki ki tō rātou akomanga ki te āwhina.

Mā tērā i poipoi āku tamariki kia tūhura. Ka whai wāhi tērā wāhanga o te haututū. Ka taea e rātou te mahi nā runga i ētahi ture, kia tiaki i tō rātou ake.

[children talking]

I te tīmatanga i kōrero mātou, i hui i muri i te kura. I mahi ngātahi ngā kaiako katoa. I whai i ngā tukanga, ā, i roto i tētahi akomanga i whakaritea ētahi akoranga ka taea e te katoa te mahi, engari, i reira ērā kaiako e ngoikore haere. I pātai atu, me pēhea au te āwhina i a koe? Me tā rātou, ‘Ā, tukuna mai a Mea ki tōku akomanga te āwhina mai.’

Hei wero atu ki tērā kaiako, i ngā hui kaiako, me tāku, ‘Me aha koe me ō iPapa? Kei te aha ngā tamariki? Kei te ako i te aha?’

I pōhiri au ki ōna tamariki kia haramai ki te mahi i te taha o aku tamariki. I tino kite au i te koa i roto i aua ākonga. I pātai au ki aua kaiako, ‘Kei te aha koe? Titiro ki ō ākonga, waiho ērā rauemi ki a rātou, te whāwhā haere, te tūhura ki ngā taupānga i runga i ērā iPapa. Kāore anō mātou kia hui, kia wānanga i tēnei wā, mehemea kua whai hua ērā akomanga.

I kōrero au ki āku tamariki nā te mea mōhio au he iPapa ō rātou i te kāinga, i pātai au, ‘He aha ō mahi i tō iPapa? He aha te mahi rerekē i te akomanga? Kia kaua e ōrite ō mahi mai i te kāinga i roto i te akomanga. Mehemea ka purei kēmu i te kāinga kei te pai, waiho tērā āhuatanga ki te kāinga, waiho te akomanga he wāhi ako i ngā mea hou.

Kei te kite rātou ka taea te mau mai i ētahi whakaaro hou. Ka tiro atu mātou ki ngā taha e rua, mehemea he angitu, mehemea he painga, ā, mehemea he hua. He kaingākau ana tētahi mea ki a au ko te ako i ngā mea hou. Me pēhea te mahi. Nā te mea i mua, he...he tino koretake au ki te tūhura ki ngā mea hangarau matihiko. Ināianei, kei te kite au i tētahi me te whakaaro, ‘U, me pēhea au te mahi i tēnā?’ Ahakoa taku koretake, kei te whakaaro nei au, ‘Ā, ka taea e au te mahi?’ I uru atu au ki tētahi kauhaurangi mō te hangarau matihiko i te taha o...Māui Studios, me taku, ‘Mmm, ka taea e au? Ā, he mahi nui tērā?’ Engari, i reira te whakaaro. I mua, ‘Ā, waiho tērā mahi, uaua!’ Ināianei, kei te whakaaro. Ā tērā tau pea, ka mahi.

Mehemea ka raru au ki te marautanga o te hangarau matihiko, ka taea e au te whai i taua tauira, i runga i Kia Takatū ā-Matihiko. Kei te mahi tonu au i ngā Pīkau. Ētahi o ngā Pīkau he pai. Kei te ako tonu ahau i te reo mō te hangarau matihiko. He pai taua pae tukutuku ki te rapu i ērā kupu hou, ki te kore au e whai i tētahi atu pukapuka, i ētahi atu rauemi. Āe, me ngā tauira i runga i tērā. Ā, ka whakamahia ngā hangarau matihiko ia rā.

Kāore au e mōhio ka aha ngā tamariki ā ngā tau ka heke mai. Ko te tūmanako, kua rite mō te wharekura. Kua rite mō ngā akoranga kei tērā reanga. Kei reira ngā akoranga hangarau matihiko mō rātou. Koirā tōku āwangawanga nui, kia whakarite i tētahi hōtaka whānui mō te kura katoa kia kaua e moumou ki te hoko rauemi, koretake nei.

Ko te mea nui me kimi i tētahi tangata hei tautoko i a koe, tērā pea he kaiako anō, tērā pea he tamariki i roto i tō akomanga. Mā tērā puna, e āhei ana te huri haere, whakaako i ētahi ngohe ētahi akoranga, kātahi ka kitea ka puāwai tērā kaupapa. Ka patipati hoki ki ngā mātua. I te mutunga iho, e hiahia ana rātou i ērā akoranga mō ā rātou tamariki, and ko tōku waimāria kei te Poari Matua ētahi o ōku hoa, he mātua i roto i tōku akomanga. I kōrero, ehara i te kōhimuhimu, engari i kōrero noa iho mō ngā whāinga mō ōna tamariki, me tōku kaupapa hangarau matihiko, me tōna, ‘Oh, ā, he pai!’ I waiho ki a ia ki te kōkiri i roto i te Poari. I tiaki taunakitanga, i taku hui i te taha o te Poari, i whakaatu ngā mahi a ngā tamariki. I whakaaturia te whārangi Tīemi me ngā mahi a ngā tamariki kia kite ehara i te mea nōku kē tēnei mahi nā ngā tamariki i mahi. Ā, i waihanga hoki i tētahi hōtaka kia kite he hua kei ēnei mahi.

Ā, mōku ake, i whai māramatanga ki te marautanga o te hangarau matihiko, i tino kite ināianei. Kei te hono au i āku mahi ki tērā whenu. Ā, ētahi o ngā kaiako, tokowhitu ngā kaiako o te kura tuatahi, tokorima o mātou e whakamahi i te Tiemi te nuinga o te wā.

Mehemea he hou koe ki te hangarau matihiko, kaua e mataku. Hei aha te mataku, ka noho koe me te kore whai hua, mehemea ka noho koe me ō whakaaro, ‘U, kāore e taea e au te mahi’. Ā, kimihia he hoa. Ehara i te mea he hoa mātanga ki te hangarau matihiko. He hoa kōrero. He hoa whakawhiti whakaaro. Tērā pea he hoa i runga i te Poari Matua. Ka tono nā runga i ō hiahia. Pātai ki ngā kaiako. Kōrero ki ō ākonga. Nā te mea, kei te kāinga te nuinga, kei te kāinga ērā rauemi. Kei te mōhio ngā tamariki ki te whakamahi iPapa. Ko te rerekētanga i roto i te akomanga, ko te whakamahinga o aua taupānga. E hiahia ana koe, ā, e whakaae ana koe te whakamahi i roto i tō akomanga.

I tēnei wā tonu, mehemea kāore au i whakaae, ka kore au e tiki ake ētahi taupānga. Mehemea ka whakatakoto tautohetohe he rawe rawa atu mō tētahi taupānga, ka whakaae au ki te tiki ake. Mehemea ka kite i ngā hua.

He kōrero whakamutunga ki a koutou kaiako mā. Wepua! Wepua te hangarau matihiko kia Māui tō rite, kia Mahuika tō rite!

He aha ngā ara Hangarau Matihiko e kite ana koe mā ō ākonga? Tūhuratia ō whakaaro ki te taha o ētahi atu kaiako ki Ngā Kiriahi / Community of Practice.